Polish (Poland)Deutsch (Deutsch)

W latach Polski Ludowej (1944-1989) mniejszość niemiecka była poddawana różnym formom represji i szykan, nie mając możliwości swobodnego działania. Władze PRL uznały wręcz w 1987 r. w sprawozdaniu z wykonania zapisów Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, że "Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem jednolitym narodowościowo. Ogólna liczba przedstawicieli mniejszości narodowych stanowi niewiele ponad 1% ogółu ludności". Rozmijało się to w sposób rażący z rzeczywistością.

Upadek rządów komunistycznych w Polsce w 1989 roku zakończył trwający kilka dziesiątków lat proces zatruwania tysiącletniego sąsiedztwa polsko-niemieckiego. Polacy i Niemcy po raz pierwszy od dziesięcioleci stanęli przed szansą położenia kresu wzajemnym urazom. Zmianie uległy także założenia doktrynalne i ideologiczne w polskiej polityce zagranicznej i wewnętrznej, czego wyrazem było oświadczenie premiera Tadeusza Mazowieckiego z 12 września 1989 r., że "Polska jest państwem i ojczyzną nie tylko Polaków, ale także mniejszości narodowych".

Zmiany polityczne i prawne stworzyły zupełnie nowe ramy działania mniejszości niemieckiej w Polsce - umożliwiły powolne likwidowanie napięć, sprzyjały jej stabilizacji i stworzyły sprzyjające warunki rozwoju. W 1989 r. zaczęły powstawać towarzystwa społeczno-kulturalne, w tym kilkadziesiąt stowarzyszeń mniejszości niemieckiej. Na przełomie 1989 r. na 37,8 mln mieszkańców Polski było od 850 tys. do 1,1 mln osób zrzeszonych w towarzystwach mniejszości narodowych, w tym 300-400 tys. Niemców.

Nowe założenia polityki narodowościowej umożliwiły zarejestrowanie powstających organizacji. W kolejności były to: Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Ludności Pochodzenia Niemieckiego Województwa Katowickiego (16.01.1990), Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Ludności Pochodzenia Niemieckiego Województwa Częstochowskiego (23.01.1990), Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej na Śląsku Opolskim (14.02.1990) oraz Stowarzyszenie Obywateli Polskich Pochodzenia Niemieckiego w Gdańsku (15.03.1990).

Rok 1990 zaowocował powstaniem stowarzyszeń niemieckich również w innych regionach Polski. Na Warmii i Mazurach powstały: Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej na Warmii i Mazurach z siedzibą w Biskupcu, Olsztyńskie Stowarzyszenie Mniejszości Niemieckiej, Stowarzyszenie Niezależnej Mniejszości Niemieckiej "Korzenie" oraz Stowarzyszenie Kulturalne Niemców byłych Prus Wschodnich z siedzibą w Leśnym Dworze koło Szczytna. Również w Wielkopolsce zarejestrowano organizacje skupiające mniejszość niemiecką. W Luboniu koło Poznania powstało Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej Ziemi Wielkopolskiej, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej Województwa Gorzowskiego z siedzibą w Choszcznie, Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Mniejszości Niemieckiej Środkowe Nadodrze z siedzibą w Nowej Soli oraz Pilski Związek Ludności Pochodzenia Niemieckiego. Działalność rozpoczęły towarzystwa niemieckie m.in. w Elblągu, Gdyni, Jeleniej Górze, Lubinie, Słupsku, Wrocławiu, Bydgoszczy, Łodzi, Tarnowie i Toruniu.

Organizacje te powołały 12 września 1990 roku organizację naczelną pod nazwą Rada Naczelna Stowarzyszeń Niemieckich w Rzeczpospolitej Polskiej z siedzibą w Katowicach, która przekształciła się w Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce. W 1992 roku został zarejestrowany Związek Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w RP.

Rozpoczęcie legalnej działalności przez towarzystwa społeczno-kulturalne Niemców w Polsce dało początek niemieckiej działalności kulturalnej. Powstały amatorskie zespoły pieśni i tańca oraz chóry. W utrzymaniu niemieckiej tradycji narodowej oraz języka ojczystego ważnym elementem stały się tworzone biblioteki, wydawana w Polsce prasa niemiecka, a także nabożeństwa odprawiane w języku serca.

6 stycznia 2005 r. - po blisko 15 latach prac - uchwalona została Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Zgodnie z jej zapisem Niemcy są jedną z 9 mniejszości narodowych zamieszkujących Polskę obok Białorusinów, Czechów, Litwinów, Ormian, Rosjan, Słowaków, Ukraińców i Żydów. Ponadto określono 4 mniejszości etniczne: Karaimów, Łemków, Romów i Tatarów oraz społeczność posługującą się językiem regionalnym na terenie województwa pomorskiego - Kaszubów.

Przedstawiciele mniejszości niemieckiej zasiadają w polskim parlamencie od czasu wyborów uzupełniających do Senatu w lutym 1990 roku. Od wyborów 27 września 2001 r. w kolejnych kadencjach Sejmu zasiada jeden przedstawiciel mniejszości niemieckiej - pan Ryszard Galla.

Największe skupisko Niemców w Polsce to teren województwa opolskiego, stąd odgrywają oni znaczącą rolę w sprawowaniu władzy na poziomie samorządu wszystkich szczebli w tym regionie:

• gminy: na 71 rad gmin w 34 większość radnych to przedstawiciele mniejszości niemieckiej; w 25 wybrano wójtów i burmistrzów będących przedstawicielami mniejszości niemieckiej;

• powiaty: w trzech z 12 powiatów radni mniejszości niemieckiej stanowią większość; w dalszych 3 powiatach tworzą koalicje rządzące;

• samorząd województwa: na 30 radnych w Sejmiku mniejszość niemiecka ma siedmiu i tworzy z Sojuszem Lewicy Demokratycznej koalicję rządzącą. Reprezentantami mniejszości niemieckiej w Zarządzie Województwa są wicemarszałek województwa i członek zarządu. Wyniki wyborów do Sejmiku wpłynęły na wybór wicewojewody opolskiego, którym został przedstawiciel mniejszości.

Zapraszamy do zapoznania się z filmem dokumentalnym "Niemcy w Polsce" oraz nagraniami rozmów z niemieckimi świadkami historii, którzy opowiadają o swoich losach w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu.

Niemcy to mniejszość narodowa, do której podczas Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań przeprowadzonego w 2002 r. przynależność zadeklarowało 147.094 obywateli RP, zamieszkujących tereny województw:

opolskiego - 104.399,
śląskiego - 30.531,
dolnośląskiego - 1.792,
warmińsko-mazurskiego - 4.311,
pomorskiego - 2.016,
zachodniopomorskiego - 1.014,
wielkopolskiego - 820,
kujawsko-pomorskiego - 636,
lubuskiego - 513,
mazowieckiego - 351,
łódzkiego - 263.
źródło: www.mswia.gov.pl



Naczelną organizacją polskich Niemców jest Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce, skupiający 10 towarzystw społeczno-kulturalnych w 10 województwach i ok. 600 kół terenowych. Do Związku należy 10 członków-organizacji stałych i 7 organizacji zrzeszonych.

Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK)
ul. Krupnicza 15, 45-013 Opole, tel.: 77/453 85 07, 454 78 78, 441 11 82
www.vdg.pl, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Największą gazetą Niemców w Polsce jest "Schlesisches Wochenblatt"
ul. Konopnickiej 6, 45-004 Opole , tel. 077/453 84 86, faks: 402 10 40
www.wochenblatt.pl, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Międzynarodowe standardy ochrony i wspierania mniejszości narodowych. Instytucje oraz organizacje powołane do ochrony mniejszości
Sławomir Łodziński - Doradca Sejmowej Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych

Problemy ochrony praw mniejszości narodowych zyskały na znaczeniu na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych wskutek rozpadu obozu komunistycznego, w tym przede wszystkim tragedii Jugosławii (w których odegrał ważną rolę czynnik śetnicznyś) oraz procesowi demokratyzacji w krajach Europy środkowej. Organizacje międzynarodowe, jak i poszczególne kraje europejskie musiały zareagować na tę nową sytuację. W latach dziewięćdziesiątych nastąpiły ważne pozytywne zmiany w zarówno w ich prawodawstwie, jak i polityce wobec mniejszości narodowych. [Więcej...]

Ustawodawstwo polskie dotyczące mniejszości narodowych w zakresie praw językowych i oświatowych
prof. Grzegorz Janusz - Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Jednym z najważniejszych praw mniejszości narodowych jest prawo do używania języka ojczystego przez osoby należące do mniejszości a związane z następującymi kwestiami:

1. prawem do zachowania tożsamości kulturowej (językowej) oraz zakazem dyskryminacji kogokolwiek z powodu odrębności językowej,
2. nauczaniem języka ojczystego mniejszości i nauczaniem w tym języku,
3. prawem do używania imienia i nazwiska w brzmieniu języka ojczystego,
4. swobodnym dostępem każdej osoby do informacji w języku ojczystym,
5. prawem do swobodnego posługiwania się językiem ojczystym prywatnie i publicznie,
6. używaniem języka ojczystego w życiu publicznym a zwłaszcza jego stosowaniem jako języka urzędowego, względnie jako pomocniczego języka urzędowego. [Więcej...]

Przepisy traktatów polsko-niemieckichprof. Grzegorz Janusz - Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

  • Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o potwierdzeniu istniejącej między nimi granicy z 14.11.1990 r.
  • Traktat między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17.06.1991 r. [Więcej...]

CZŁONKOWIE STALI:

Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na śląsku Opolskim
ul. M. Konopnickiej 6, 45-004 Opole , tel.: 077/402 10 70, faks: 423 02 62
www.tskn.vdg.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców w Województwie śląskim
ul. Wczasowa 3, 47-400 Racibórz, tel./faks 032/415 51 18

Zarząd Wojewódzki Związku Stowarzyszeń Niemieckich w b. Prusach Wschodnich (wojew. warmińsko - mazurskie)
ul. Partyzantów 3, 10-522 Olsztyn , tel./faks: 089/ 523 69 90, 535 39 31 0

Zarząd Wojewódzki Związku Mniejszości Niemieckiej w Województwie Pomorskim
ul. Waryńskiego 36, 80-433 Gdańsk Wrzeszcz, tel./faks: 058/341 14 27

Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Mniejszości Niemieckiej w Województwie Zachodnio-Pomorskim
ul. Dworcowa 19, 70-206 Szczecin, tel./faks: 091/433 74 93

Zarząd Wojewódzki Związku Ludności Pochodzenia Niemieckiego w Województwie Kujawsko - Pomorskim
ul. Wyspiańskiego 19, 87-100 Toruń, tel./faks: 056/654 36 18

Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Mniejszości Niemieckiej w Województwie Wielkopolskim
ul. Czwartaków 17, 61-530 Poznań 5, tel./faks: 061/833 44 55

Zarząd Wojewódzki Niemieckiego Towarzystwa Kulturalno-Społecznego w Województwie Łódzkim
ul. Targowa 81, 90-324 Łódś, tel.:042/653 10 30

Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Mniejszości Niemieckiej w Województwie Lubuskim
ul. Mickiewicza 3, 65-053 Zielona Góra, tel./faks: 068/324 60 16

Zarząd Wojewódzki Niemieckiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego w Województwie Dolnośląskim
ul. Saperów 12, 53-151 Wrocław, tel./faks: 071/361 42 31

CZŁONKOWIE STOWARZYSZENI:

Związek Młodzieży Mniejszości Niemieckiej W RP/Bund der Jugend der Deutschen Minderheit in der RP
ul. Konopnickiej 6
45 - 004 Opole

Związek śląskich Rolników
ul. Słowackiego 10, 45-364 Opole , tel./faks: 077/454 31 44
www.silesia.agro.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Związek śląskich Kobiet Wiejskich
48-250 Wierzch 13, tel./faks: 077/437 39 29

śląskie Towarzystwo Medyczne
ul. Kościuszki 22, 44-100 Gliwice, tel./faks: 032/279 36 19

Górnośląskie Towarzystwo śpiewacze
ul. Krupnicza 15, 45-013 Opole , tel./faks: 077/453 85 07

Niemieckie Towarzystwo Oświatowe
ul. Krupnicza 15, 45-013 Opole , tel./faks: 077/453 85 07
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Towarzystwo Dobroczynne Niemców na Śląsku
ul. Słowackiego 10, 45-364 Opole , tel./faks: 077/454 55 25

Konwersatorium im J. Eichendorffa
ul. Młodej Polski 6, 45-517 Opole , tel. 077/454 07 49.

Opracowano na podstawie materiału umieszczonego na www.vdg.pl
Inne organizacje Mniejszości Niemieckiej w Polsce

Fundacja Rozwoju śląska oraz Wspierania Inicjatyw Lokalnych
ul. Słowackiego 10, 45-364 Opole , tel.: 077/454 25 97, 423 28 80, faks: 454 56 10
www.fundacja.opole.pl

Izba Gospodarcza "śląsk"
ul. Słowackiego 10, II p., 45-364 Opole , tel.: 077/453 84 84, faks: 453 84 83
www.igsilesia.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

śląskie Stowarzyszenie Samorządowe
ul. 1 Maja 9, 47-150 Leśnica, tel.: 077/463 98 20
e-m ail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Niemiecka Wspólnota Robocza "Pojednanie i Przyszłość"
ul. Sienkiewicza 23, 40-098 Katowice, tel.: 032/251 16 54, faks: 251 16 58
www.deutschegem.omi.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Związek Studentów Niemieckich (VDH) w Polsce
ul. Wczasowa 3, 47-400 Racibórz
www.dfkschlesien.vdg.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Związek Studentów Niemieckich (VDH) Opole
ul. Wiejska 119, 45-302 Opole , tel. 0501659981
www.vdh-oppeln.vdg.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Frakcja Młodych Mniejszości Niemieckiej
ul. Konopnickiej 6, 45-004 Opole , tel./faks: 077/402 10 75
www.jugendfraktion.vdg.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Niemieckie Towarzystwo Oświatowe - Jugendforummłodych
ul. Szpitalna 17a, 45-010 Opole , tel. 077/441 13 42, faks: 441 13 43
www.jfm.opole.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Górnośląskie Centrum Kultury i Spotkań im. Josepha von Eichendorffa
ul. Zamkowa 1-3, 47-417 Łubowice, tel. 032/414 92 06 - 08, faks: 032/410 66 02
www.eichendorff-zentrum.vdg.pl , e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Duszpasterstwo Grup Mniejszościowych
ul. Szpitalna 7a, 45-010 Opole , tel. 077/453 97 93

Opolskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli
ul. Krupnicza 15, 45-013 Opole , tel./faks: 077/453 85 07
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Stowarzyszenie Germanistów "Śląsk"
ul. Daszyńskiego 6, 46-060 Prószków
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.



Masurische Storchenpost
Wydawca: Stowarzyszenie Mazurskie
Skr. poczt. 117
10-001 Olsztyn
tel./fax 89/527 29 05
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.